2018/05/26

XVIII. MENDEKO ERMITEN DESKRIPZIOA

Errukizko Amaren parrokiak daukan artxiboan badago XVIII. mendearen bigarren zatian  idatzitako dokumentu bat adierazten (ez dauka datu zehatzik, baina dirudienez 1765ean idatzitakoa da), parrokiak zeuzkan ermitak non zeuden, nola deitzen ziren, nola mantentzen ziren eta zeintzuk ziren zaintzaileak, serorak edo maiordomoak. Iruditu zait interesgarria bere itzultzea, eta bide batez herritarrei eskaini jakin dezaten une hartan zeintzuk ziren ermiten ezaugarriak. Has gaitezen bada dokumentuaren izenburuarekin: 

"Antzuolak sei auzo dauzka, 
eta bakoitzak bere 
ermita dauka"

san bartolome ermita, antzuola bilaketarekin bat datozen irudiakLehena, San Bartolome izena daraman (ermita), bere izena edo daraman auzoa edo kalean dago kokatuta, bere kanposantuarekin eta inguruan zelaitxo bat daukala. Ez dauka beste ondasunik. Maiordomoa herritarra den Esteban de Garitako da, eta Errukizko Amaren parrokian jai egunero, eta San Bartolome eta San Pedro egunean ere eskatzen ditu diru laguntzak, limosnak. Horrekin beilonezko 30 erreal batzen ditu, ermitaren konponketarako erabiltzen dituenak. Bide batez, argiteria nahiz garbiketaz herritarra den Domingo de Azkaratek arduratzen da, eta hori egiteko, gehi kandelak mezetarako, hamabostero eskatzen du ermita dagoen auzoan limosna, eta baita baserrietan gari anega bat urtero ere.

antiguako ermita, antzuola bilaketarekin bat datozen irudiakBigarren ermita Irimoegui auzoan dago, eta Antiguako Amabirjinari eskainia da. Bere inguruan kanposantua eta zelaitxo bat dauka, baita bi intxaur eta etxetxo bat ere bere zaintzaileentzat (“santeras”), bere baratzearekin. Aldi berean, lursailtxo bat bost sagar zuhaitzekin, urtero anega erdi arto, bi urtetik behin bi sagar otar, eta anega eta erdi intxaur hartzen dituzte urtero. Gabriel de Iraeta da bertako maiordomoa, eta igandero eskatzen du parrokian ermitarentzat limosnatxo bat eta baita Jasokunde eta Pizkunde egunean ere, eta horrekin beilonezko 50 erreal batzen ditu, erabiltzen dituenak Jasokunde nahiz Pizkunde eguneko bi meza,  aldiko 6 errealen truke, ordaintzeko. Gainontzeko dirua ermita konpontzeko erabiltzen du. Aldi berean, bi zaindari edo “santera” daude, eta limosnatxoa eskatzen dute urtean zehar larunbatero eta San Antonio Abad eta Aingeru Guardako eguneko bezperan. Eskaera honen bitartez hamar kuartillo batzen dituzte, eta baserrietan, berriz, bi anega eta erdi gari, bost kuartillo arto eta urtero sei erreal balioa duen lihoa, baserritarrek ematen dizkietenak “para tocar la campana de nublado”. Esan, emandako guztia mezatarako kandelak, lanpararentzat olioa eta garbitasunerako erabiltzen dutela. 

(Campana de nublado. Egunean zehar kanpaiak jotzen zituzten ermitetako arduradunek: goizean goiz, angelus orduan, bezpera garaian... Baina bazegoen bat ekaitza etorri aurretik jotzen zena, dokumentuetan “campana de nublado” bezala agertzen dena. Berau, batez ere, uzta garaian jotzen zen, harria edo txingorraren beldurrez, izan ere, pentsatzen zen, kanpai hotzek txingorra saihesten zutela).
san blas  ermita, antzuola bilaketarekin bat datozen irudiak

Hirugarren ermita Basalden (“Basa-alde”) dago. Santa Engraciari dagokio eta kanposantua eta zelaitxoa dauzka. Zelai horretan 37 oineko gaztainak, eta hiru haritz txiki daude. Antonio Mugica de bertako maiordomoa, eta San Blas, Santa Engracia eta San Antolin egunetan batzen du limosna, baita 8 erreal eta 10 batutako gaztainarengatik urtero ere, ermita konpontzeko erabiltzen dituenak.san martzial  ermita, antzuola bilaketarekin bat datozen irudiak

Laugarrena, Lizarraga auzoan, Santa Katalinari eskainitako ermita dago. Zelaitxo bat eta bere inguruan iaz (1766) landatutako 16 intxaur, baita 20 sagar, bi urtetik behin gurdikada bat sagar ematen dutenak, bi gereziondo eta lau okan ere. Bide batez, Jandonemartiene deitzen den lursailean 1766an landatutako 24 gaztainondo.  Francisco Antonio de Irazabal da maiordomoa eta Santa Katalina, San Martzial eta Santiago egunean 18 erreal biltzen ditu, eta jasotako sagar kopuruaren diruarekin batera ermita konpontzeko erabiltzen ditu.santa ageda ermita, antzuola bilaketarekin bat datozen irudiak 

Bosgarrena, Galarza auzoan, San Lorenzo ermita dago. Kanposantua eta aurten, 1767an, landatutako 20 haritzekin zelaia. Juan Bautista de Goitia da bere maiordomoa, eta San Lorenzo, Santa Ageda eta San Martin egunean eskatzen du limosna, guztira 6 erreal batuz eta ermita konpontzeko erabiltzen direnak.


santa cruz ermita, antzuola bilaketarekin bat datozen irudiakSeigarrena, Uzarraga auzoan, Santa Cruz ermita dago. Ez dauka ondasunik, ez bada 113 haritz herriko udalerrian. Maiordomoa Francisco Antonio de Laskurain da, eta bederatzi urtetik behin jasotzen ditu beilonezko 80 erreal  esandako haritzak moztutako egurrengatik. Baita beste bi erreal batzen dituena ere Santa Cruz, Santa Luzia eta Santa Polonia egunean, eta ermita konpontzeko erabiltzen dituenak.

Hauxe da deskripzio aberatsa bezain interesgarria. Bi orrialde eta erdi dauzkan dokumentutxo honetatik ondorio dezente atera daitezke. Hauek nagusienetakoak:

  • Lehena, ermiten espazio edo kokapena. Izan ere, denek zuten ermita inguruan zuhaitz mota desberdinez osaturiko zelaiak edo lursailak. Sagarrak, gaztainak, intxaurrak, gereziak, okaranak bezalako arbolez inguraturik zeudenak. 
  • Bigarrena, aipatutako zuhaitzen fruitu eta egurrarekin ermita mantentzeko dirua lortzen zen. 
  •  Hirugarren ezaugarria kanposantuena da. Santa Katalina (San Martzial) eta Santa Cruz ermitak salbu, gainontzeko ermitek zuten beren kanposantua auzotarrak lurperatzeko.
  • Laugarrena, maiordomoen zeregina (Antigua ermitan, baina, bi “santera”): ermitaren zainketa orokorrean, garbiketa, limosna batzea edota obra zaharberritzea zuten zeregineko.
  • Bosgarrena, ermitek zaindari eta data zehatzeko egunekin zuten lotura:
  1. San Bartolome ermitan bi: San Bartolome (abuztuak 24) eta San Pedro (ekainak 29).
  2. Antiguan, Jasokunde (abuztuak 15) eta Pizkunde Pazkoa (Aste santuaren bukaeran, jaia aldakorra da).
  3. Santa Engracia ermitan: Santa Engracia (apirilak 16), San Blas (otsailak 3) eta San Antolin (irailak 2).
  4. Santa Katalina ermitan: Santa Catalina (azaroak 25), San Martzial (ekainak 30) eta Santiago (uztailak 25).
  5. San Lorenzo ermitan: San Lorenzo (abuztuak 10), Santa Ageda (otsailak 5) eta San Martin (azaroak 11).
  6. Santa Cruz ermitan: Santa Cruz (maiatzak 3), Santa Luzia (abenduak 13) eta Santa Polonia (otsailak 9).
  • Seigarrena, aipatutako egunetan meza egiteko ohitura zegoen.
  • Zazpigarrena, ermita mantentzeko aipatutako meza egunetan diru bilketa egiten zen. 
  •  Zortzigarrena. Gaur aldatuta daude ermiten zaindari nagusienak. San Lorenzo/Santa Ageda; Santa Catalina/San Martzial; Santa Engracia/San Blas. XIX. mendean zehar aldatu zirenak. 
  • Bederatzigarrena. Santa Cruz eta San Bartolome ermitak desagertuta daude.
Informazio iturria

  • Antzuolako Errukizko Amaren artxibo historikoa.

2018/05/20

GERRA OSTEKO ZIGORRAK (V): SIMON ARANGUREN TXINTXURRETA

antzuolako batzokia bilaketarekin bat datozen irudiakRamon Maria Lili kalean, egun Bustinzuri dena, bizi zen Simon Aranguren, gaur Ongi Etorri taberna zegoen etxean. Garai hartan, 1935ean, Angelarena edo Antonio Amerikanua bezala ere ezagutzen zen taberna, eta goian EAJren batzokia zegoen. Simon, orduan alarguna zen Angela Txintxurreta amarekin bizi zen. 

Esan, herriko alkate nazionalista izan zen Donato Lamarianoren alabarekin, Fulgen Lamarianorekin, ezkondu zela. Bide batez badakigu herriko batzokian kontserje lanak ere egin zituela.


Informazio iturriak:
  • Maximo Arizti
  • Jesus "Etxetxo".
  • 1935eko udal errolda. Antzuolako Artxibo Historikoa.
  • Nafarroako Artxibo Orokorra.

2018/05/12

GERRA OSTEKO ZIGORRAK (III): FRANCISCO LEGORBURU LAZKANO

Francisco Legorburu Lazcano, egun desagertuta dagoen Etxenagusi baserrian, Galartza auzoan, bizi zen 1935ean. Ez zen antzuolarra, Eskoriatzan jaiotakoa baizik. 1924ko erroldan ere, aipatutako baserrian bizi zen eskoriatzarra ere zen Francisca Altube Arrieta emaztearekin, eta beren lau seme-alabekin: Valentin, Gregorio, Lucia eta Moises.







ETXENAGUSI BASERRIA (1950). GAUR DESAGERTUTA

Salaketa zinegotzi nazionalista izateagatik egotzi zitzaion. Nazionalak sartu zirenean ez zuen alde egin. Bere zigorra dirudienez ez zen handia izan, egindakoa arintzat hartu zuelako tribunalak.



Informazio iturriak:
  • Maximo Arizti
  • Jesus "Etxetxo".
  • 1935eko udal errolda. Antzuolako Artxibo Historikoa.
  • Nafarroako Artxibo Orokorra.




2018/05/06

GERRA OSTEKO ZIGORRAK (II): FELIPE ELORZA, JULIAN ZUBILLAGA, MIGEL ARRESE


Felipe Elorza  Ramon Maria Lili kalean (gaur Herriko Plaza) bizi zen 1935ean. Etxe azpian  ilea moztu eta bizarra kentzeko zerbitzua zeukan, eta bide batez Ondarra auzoan zegoen Olaran lantokian ere lana egin zuen.

Gerra ostean Beasainera joan omen zen bizitzera. Oso gizon argia eta artista izan zen, Antzuolako garai hartan osatutako Landatxo futbol taldeko partaide ere izan zena.

Artista, adibidez, bere kasa  astoen negarren kontzertua antolatu zuelako karnabaletan. Alegia, plazan jarri zituen astarrak,eta astemen txiza  bakoitzari muturrak igurtziz, jo eta ke jarri zituen arrantzan astoak.
fazistak antzuolan bilaketarekin bat datozen irudiak 

Fazistak Antzuolan sartzen (1936, iraila)


1935eko erroldaren arabera donostiarra zen  Frantziska Etxezarretarekin bizi omen zen.

Julian Zubillaga Leunda, berriz, herriko plazan bizi zen 1935en Ormaiztegin jaiotakoak ziren Francisco Zubillaga eta Ezkiogako Agustina Leunda gurasoekin. Julian bera ere Ormaiztegin jaio zen 1913ko abenduaren 27an. Guztira sei anai-arreba izan ziren, Julian zaharrena. Ondoren, Francisca, Asensio, Bernardina (oraindik bizi dena), Ignacio eta Jose Joakin.

Gerraren ondorioz Frantziara ihes egin beharra izan omen zuen, baina atxilotu ere egin zuten, bai bera eta baita antzuolarra ere zen Bizente Garitano.

Aita errementeria zen, hortik sortu zen Zubillaga abizena errementeri jardunarekin lotzea, gaur ere bere semea den Aitorrek zutik mantentzen duena, nahiz eta lehendabizi gaur Eperra dagoen tokian egon tailerra.

Image result for Txasio etxea, AntzuolaMigel Arrese, berriz, kurtidorea zen eta bere gurasoak Sebastian Arrese eta Salbadora Ruiz. Kalegoin, Arresenekoan edo Txasio etxean bizi ziren 1935ean. Migel, herriko alkate nazionalista izan zen Donato Lamarianoren alabarekin ezkondu zen, eta ondoren Lezora joan omen ziren bizitzera.

Bitxikeri bezala esan, abarkak-eta egiten zituela bere amak, gizonak egindako larruarekin. Izan ere, une hartan kurtideria txiki bat zeukaten Arresetarrak.

Esandakoak esanda, bere idei nazionalistak tartean, zigortutak izan ziren 1939ko abenduaren 30ean Iruñean emandako sententzia baten bitartez:


Informazio iturriak:
  • Maximo Arizti
  • Jesus "Etxetxo".
  • 1935eko udal errolda. Antzuolako Artxibo Historikoa.
  • Antzuola, 1900-1970. Antzinako argazkien bilduma.
  • Nafarroako Artxibo Orokorra.

2018/05/01

IRAZABALGO edo IZAS ITURRIA (XXI)


Iturria kokatzeko mapa eta Ugartetorre baserria. Atzean, Aranburu (Anbu).
ugartetorre, antzuola bilaketarekin bat datozen irudiak


Lizarraga auzoan kokatzen da iturri hau, Ugartetorre baserritik Irazabal errekatxoa gora jarraituz, 100 bat metrotara. Nik neuk laguntzaile bat izan dut inguru hau ezagutzeko: Patxi "Udala". Berak ondo ezagutzen ditu bertako bazterrak, Udala baserrirako ur depositua ere bertan dagoelako. Hala ere, ezagutu "Izas" iturria bezala ezagutu du betidanik, eta ez Irazabalgo iturria.



  UGARTETORREKO UR BITEGIA ETA ITURRIA

Oso inguru urtsua da iturri hau, trenbidetik behera datorren erreka inguru guzti hau bezala. Bertako ur emanetatik, bada, Udala baserriko etxekoek edaten dute ura. Inguruan ere dago Ugartetorrera doan ur depositua; baita baserri aurrean dagoen aska eta iturrira doana ere.

   URA EDATEKO ANTOSIÑA ERE BADAGO BERTAN 

Kareharri asko ei dauka iturriak eta horregatik Urkuluko ura sartu behar izan zuten baserriak, kaineriak-eta karez beteta (`troska´) geratzen zirelako.

Patxik esaten dit Elay-ko langileak ere joaten zirela ura hartzera sarri, baita Bareñoko langileak ere.

Udala baserriko ur biltegia

Gaur egun ura dario etengabe iturriari, eta ez da agortzen. 

Euri asko egiten duenean, baina, lokatza asko egoten den tokia da, iturria bera zoko batean dagoelako.

  IRAZABALGO/IZAS ITURRIAN, URA ETENGABE

Aldi berean, Ugartetorreko baserri aurrean ikusten dugun iturrira datorren ura ere bertakoa ei da. 




Eskerrik asko Patxi "Udalari".

2018/04/28

GERRA OSTEKO ZIGORRAK (I): ELOY LAMARIANO


ELOY LAMARIANO LARRAÑAGA

Eloy Lamariano Larrañaga 1879ko abenduaren 1ean jaio zen Antzuolan. Gurasoak Jose Felipe Lamariano Lizarralde eta Eufemia Larrañaga Antzuola izan ziren[1].  Euzko Alderdi Jeltzalearen (EAJ-PNV) eta 1911n sortu zen Euskal Langileen  Alkartasuneko (ELA) afiliatua ere izan zen. 1915ean, berriz, herriko alkateordea izatera ere iritsi zen. Ofizioz larru-ontzan jarduten zuen; kurtidorea zen bere lanbidea. Batzar Nagusiko ordezkaria ere izan zen; baita Euzko Bazkuna delakoaren kide ere. Bide batez euskal udal mugimenduan parte hartze sutsua ere izan zuen. 

Ikusten den bezala, maila handiko konpromiso politikoa hartu zuen antzuolarra izan zen Eloy Lamariano.

Badakigu Ondarren, gaur Amarrendegiko etxea denean bizi zela Gerra Zibila etorri aurretik (1935), bere emaztea (eta jaiotzez planetziarra) zen Dorotea Aldazabalekin eta beren bost seme-alabekin (Emiliano, Concepción, Isabel, Antonia eta Gregorio).

Gerra zibilean faxistak Antzuolan sartu aurretik ihes egin beharra izan omen zuen. Bere ondasunak, ondoren, 3.255 pezetako balio zutenak, konfiskatuak izan ziren berehala. 

Gero, zigortua ere izan zen “a que pague al Estado en concepto de indemnización de perjuicios MIL PESETAS por el TRIBUNAL DE RESPONSABILIDADES POLÍTICAS DE NAVARRA”.


[1] Donostiako Elizbarrutiko Artxibo Historikoa/F06.024//1253/001-01(f.166r,nº--/B,1879-12-01)


HERRI UDAL ORDEZKARI DESBERDINAK. 
ALKATE ORDEA, ELOY LAMARIANO (1915. URTEA)

Iruñean emandako sententzia baten arabera zigortuta izan zen 1942ko martxoaren 2an. Ikusi azpian horren kopia:




Oharra:

Atal hau urtetan informatzaile sutsua izan dudan Maximo Ariztiri eskaini nahi diot. Blog honetan azaltzen den informazio asko  ere berari zor diot. Baita Eloy Lamarianori buruz atal honetan azaltzen dena ere. Eskerrik asko, Maximo!

Informazio iturriak:

2018/04/21

SAN JOSE KOFRADIA edo ANAIDIA


 "Libro de la Cofradia de San José. 
Dió principio el año de 1799 y se concluyó en 1818".


Ez dugu jakin izan benetan noiz sortu zen kofradia edo anaidia hau, ezta noiz desagertu zen ere, bata zein besterako informazio iturririk ez dugulako. Bai, ordea, tartekoa ezagutzeko, izan ere badugu udal artxiboan kofradia honen liburu bat, non zehazten diren zeintzuk diren bere egitasmoak eta urteko gorabeherak.

Datu zaharrenek 1771era garamatzate, eta lapurreta baten berri ematen digute, kofradiak parrokian zeukan diru guztia desagertu zelako. Ez zen azkena ere izango.

Beranduago, 1795ean, orduan frantsesok Antzuolan zabiltzatela, eta herrian egindako erailketa eta lapurreten artean, kofradiak herriko parrokiaren artxibo kutxan zeukan dirua lapurtu eta bertan zegoen liburua ere erre edo lapurtu zutelako. Oso garai gogorra izan zen hura Antzuolarentzat.

Beraz, XVIII. mendean zehar-edo sortutako kofradia edo anaidia izan liteke “Cofradía del Glorioso Patriarca San José” izenekoa.

San Jose kofradia, beste askoren bezala Euskal Herrian, mutualidade antzerako herritar batzuen arteko elkarte bat zen, hiletarako eta ondorengo oinordekotzako babes eta asegurantza bidea bermatu ahal izateko. Deboziozko eliz zaindari baten menpean osatzen ziren, eta ahaide bakoitzak urtero emandako kuota baten bitartez gainontzeko nahiz norberaren hileta elizkizun eta hilobiratze duinak bermatu nahi izaten zituen.

Antzuolan kofradia ugari izandako herria da. Eliz agirietatik ezagutzen ditugu. Ez dakigu egon ziren guztiak diren, baina, batzuk, oso zaharrak eta luzez iraun zutenak. 
  • Errukizko Amaren parrokian: Garbikundekoa (1547-1749), Vera Cruz-ekoa (1567-1930),  Arrosario Ama (1586-1914), Caridadezkoa (1598-1883), Anima (1730-1956), Asiseko San Frantzisko (1908-1930), San Luis Gonzaga (1913-1952), Inmaculada (1925-1952), Mariaren Alabak (1929-1967), Jesusen bihotza (1889-1950), Acción Católica (1889-1950).
  • Uzarragan, berriz: Vera Cruz (1902-1930), Anima (1730-1956), Arrosario (1703-1730).

Esan beharrik ez dago, zaindariaren egunean, San Jose egunean (martxoak 19), abestutako meza egiten zela. Dena dela, urteko beste hainbat meza ere ematen ziren, eta horietan gastatutako kandelak ere kofradiaren esku egoten zen.

Gertatzen zen sarri ere, aurrez erabakitako kuotak ez ordaintzea jendeak , eta orduan anaidiatik atera egin behar izaten ziren.

Errukizko Amaren parrokian San Jose izeneko aldarea-edo egon zela, beste santu batzuekin, badakigu. 1835-36ko deskarguetan adibidez(baita beste batzuetan ere) zera irakurtzen dugu: “Diez y siete reales y medio por importe de las velas gastadas en los días clásicos en el altar de San José”. 

Datu orokor hauen ondoren, joan gaitezen kofradia honen inguruan esku artean daukagun liburu bakar hau aztertzera, bertatik xehetasun batzuk ateraz.


 San Jose, Antzuolako parrokian

Lehendabizi bertako kofradien protagonistekin hasiko gara, ustez gehienak-edo izango zirenenak:

Pedro de Aguirre, Manuel Angel de Mendiola, Juaquin de Irala, Thomas de Unanue, Juan de Pildain, Bautista de Idigoras, Juan Bauptista de Mujica, Jose de Ochoategui, Martin de Jauregui, Pedro de Cortabarria, Juan Francisco de Arizti, Andres de Aguirrezabal, Juan de Narbaiza, Melchor de Larrañaga, Sebastian de Iturbe, Ignacio de Errazua, Manuel de Zabaleta, Miguel de Idigoras, Antonio de Uzelay, Jose de Pildain, Ignacio de Jauregui, Domingo de Azcarate, Prudencio de Jauregui, Domingo de Ezpeleta, Jose de Leturia, Melchor de Antia, Juan de Jauregui, Simon de Azcarate, Jacinto de Urreta, Antonio de Ugalde, Lorenzo de Ugalde, Miguel de Aguirre, Manuel de Ecenarro, Juan Bautista de Azcarate, Jose de Aguirre, Francisco de Lamariano, Tomas de Lascurain, Luis de Zabalo, Jose Juaquin de Mugica y Blas Ignacio de Mugica. Denak antzuolarrak. 


DIRU SARRERA ETA IRTEERAK

Liburuaren hurrengo lerroetan, Errukizko Amaren parrokian eratutakoa San Jose Kofradiako (“Cofradía del Glorioso Patriarca San José”) kofradeek adierazten digute bazutela parrokiaren artxiboan kofradiaren 6720 erreal (de vellón), aurreko diruzaina zen Manuel Angel Mendiolak halaxe adierazita. Baina, abenduaren 28ko iluntzean, gaizkile eta lapur batzuk sartu zirela parrokian eta dirua gordeta zegoen artxiboa apurtuz lapurtu zutela aipatutako dirutza, ezer laga barik. 
Baina baita Jesusen Bihotza (“Cofradía del Sagrado Corazón”) izeneko kofradiak bertan zeuzkan beste 7320 erreal.


Maristak, san jose, antzuola bilaketarekin bat datozen irudiak San Jose, Antzuolako maristek jarritako eskultura.

Jarritako salaketek ez bazuten inongo ondoriorik ekarri, orduan, 4998 erreal zeuzkan bere gain Manuel Angel de Mendiolak, diruzainak… Eta Kofradia honek bizirik jarrai zezan, arau berri batzuk sortzea erabaki zuten kofradeek, eta horretarako elkartu ziren herriko udaletxean. Hala ere, 1763ko maiatzaren 13an, Santo Domingo de La Calzada eta Kalahorrako kanonikoa zen Bartolome de Callejak zioen bezala, ezin izango ziren atal berriak aldatu edo kendu berak baimena eman arte. Beraz, Pedro de Aguirre eta Manuel Angel de Mendiolari eman zieten boterea kudeaketa hori egin zezaten 1771eko urtarrilaren 17an.

Horrela,  San Joseren kofradeak 1772ko urtarrilaren 17an elkartu ziren herriko udaletxean. Urtebete pasata, beraz. Orduko maiordomoa zen Pedro Juan de Aguirrek hitza hartu zuen. Aipatu zuen nola 1771eko abenduaren 28an  lapurtu zuten artxibotik “de tres llaves” 6720 erreal … eta zera erabaki zen:

1º. 1772ko San Jose egunerako 15 erreal ematea kofrade bakoitzak, baita ondorengo bi urteetan ere, eta ondorengo urteetan 6 erreal.

2º. 270 erreal ematea hildako ondorengoei, eta baita janzteko habitoa ere.

3º. Lehendabizko hiru urteetan hildako kofradiei 270 erreal ematea, arestian aipatutako hiru urteetako 15 errealeko deskontuarekin.

4º. Hildakoen ondorengokoek kobratutako 30 errealetatik ordain zitzatela 15 erreal kofradiaren maiordomoari.

5º. Esandako guzti hau legeztatzeko Kalahorra eta Galtzadako Bikario orokorrari aurkeztea.

Halaxe, Manuel Antonio de Auetok, kofradien izenean adierazi zuen, diru zaintzailea zen Angel de Miendolak hala adierazita, bazeudela parrokiaren artxiboan 6620 erreal, baina abenduaren 28an lapurtu zituztela, eta berriro galdutako dirutza berreskuratzeko, hemen adierazten ziren kapitulu berriak onartzea eskatu zuten bertako kofradiek. Halaxe onartu ziren 1772ko otsailean 5ean, Calahorran.

1799ko martxoaren 19an, berriz, Pascual Antonio Irazabal, orduan herriko alkatea zena,  alde batetik, eta San Jose kofradikoek nahiz bere maiordomoa zen Domingo de Azkarate, bestetik, elkartu ziren  besteak beste hauteskunde berriak egiteko eta diru kontuen hitz egiteko.

1799ko uztailaren 1ean, berriz, Manuel Angel Mendiola, kofradiaren maiordomoa zelarik, eta Bergarara Calahorra eta Galtzadako Mateo de Aguiriano gotzaiak apirilaren 30ean egindako bisitaldian eskatuta bezala, Oñatiko herrian dagoen San Migel parrokian zegoen kapelania bateko zentsoak tartean, bere egoera argitu nahi izan zuen horren inguruan testimonioa emanez.

Arestian esandako gotzaiak ere “por la Gracia de Dios y de la Santa Sede Apostolica Obispo de esta Obispado de Calahorra y Lacalzada, señor de la villa de Arnedillo del concejo de Su Magestad” aztertzen ari garen San Jose (“del Glorioso Patriarca”) Kofradiarako egindako liburu berri hau arakatu zuen, “instituida en la parroquial de Nuestra Señora de la Asumpcion (halaxe adierazita dago)la Piedad de la villa de Anzuola”. Une hartan 146 erreal eta 28 marabedi zeukan diru kutxan; izan ere aurreko kontu liburua “parece que fue robado o quemado quando la invasión de los franceses con algun caudal correspondiente a la misma”.


Hala ere, maiordomoa zen Angel de Mendiolak, handik eta hemengoarekin  1795etik gaur arte (1799), urte hartan zegoena identifikatuz, lortu zituen diruak: 977 erreal eta 4 marabedi… Beraz, aipatutako gotzaiak agindua eman zuen horren berri jarri zezatela liburu berrian, eta aldi berean urteroko deskarguak ere bai, eta guzti hori parrokiaren artxiboan gordetzeko adierazi zuen gotzaiak. Beraz, argazkian ikusten dugun liburu hau Francisco Mateo Agirianok, Calahorra eta Calzadako gotzaindegiaren ordezkariak zabaldutakoa da 1799an, ustez aurrekoa frantsesek-edo lapurtu omen zutelako.

Egia esanda, harrez geroztik liburuak ez du aipamen berezirik adierazten, bakarrik urteroko deskarguak. Deskargu hauetan, adibidez, prozesuaz gain urteetan zehar izandako maiordomoen berri daukagu. Are gehiago, baita garaiko alkateen izen abizenak nahiz maiordomoenak ere. Maiordomoen artean, nola ez, Jose Ignacio Agirre aipatu behar, 1827tik 1878ra arte behinik-behin, kofradia honen maiordomoa izan zelako, eta 1829tik 1834ra baita herriko alkatea ere.

Hona hemen liburuak dakarren beste hainbat informazio:


URTEA
AKTA
1800/03/19
San Jose eguna. Udal aretoan garai hartako Luis Antonio de Eizaguirre eta idazkaria bertan zeudela elkartu ziren San Jose kofradiakoek aukeratzeko maiordomo berria, kandelen banatzailea eta auzoetako (“Varrio de Basaalde”, “Irimoegui”, “Lizarraga”, “Uzarraga auzo”, “Varrio de Galarza auzo” “ y para la Calle”) ikuskariak edo abisuak ematen zituztenak (“abisadores”). Ondoren maiordomoak urteko kontuak (1799/03/19tik 1800/03/19ra) eman zituen. Orduko maiordomoa Manuel Angel de Mendiola zen eta berriro izan zen aukeratua beste urte baterako.
1801/03/19
Idem. Alkatea, Miguel de Iñurrigarro. Maiordomoa: Manuel Angel de Mendiola
1802/03/19
Alkatea, Manuel Azcarate. Maiordomoa:  Manuel Angel de Mendiola
1803/03/19
Alkatea, Francisco Ignacio de Azcarate. Maiordomoa:  Manuel Angel de Mendiola
1804/03/19
Alkatea: Pedro Juan de Iraeta. Maiordomoa:  Manuel Angel de Mendiola
1805/03/19
Alkatea, Francisco Ignacio de Benitua. Maiordomoa:  Manuel Angel de Mendiola
1806/03/19
Alkatea, Pedro Antonio de Iturbe. Maiordomoa: Nicolas Pascual de Mugika.
1807/03/19
Alkatea: Juan Ignacio de Benitua. Maiordomoa: Nicolas Pascual de Mugika.
1808/03/19
Alkatea: Juan Ignacio de Benitua. Maiordomoa: Nicolas Pascual de Mugika.
1809/03/19
Alkatea: Ez da aipatzen. Dirudienez, gero ikusiko dugun bezala, ondorengo urteetan ez da alkate aurrean egiten deskargua, baizik eta parrokiako errektorearen aurrean, eta honek egiten zion deskargua ondoren alkateari.
Bide batez, akta honetan, Badago Ignacio de Recalderen memorial bat adierazten nola “no tenía noticia de su hijo … que salió a ganar su pan a la provincia de Aragón, que no ha podido adquirir si vive este o haberle muerto, por lo que pide se le diesen dos reales estipulados para hacer las funciones fúnebres de iglesia … con la contribución de los 6 reales que pagan anualmente los hermanos”. Kofradeen erantzuna berehala etorri zen: “”certificación si vive o haya muerto dicho su hijo”.
1809/03/19
Hala, Nicolas Pasqual de Mugica izango da 1814ra arte izango da maiordomoa; gero Francisco Antonio de Larrea (1817); Juan Bautista de Unanue (1819); Celedonio de Eztenaga (1821); Vicente de Arrue (1823); Diego Juan de Arrue (1825); Jose Ignacio de Aguirre (1827).
1829/03/19
Jose Ignacio de Aguirre izan zen herriko alkatea eta kofradiaren maiordomoa.
1830/03/19
Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa
1831/03/19
Domingo de Irazabal, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1832/03/19
Francisco Antonio de Ezpeleta, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1833/03/19
Feliz de Vizcalaza, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1834/03/19
Jose Ignacio de Aguirre, herriko alkatea eta maiordomoa.
1835/03/19
Francisco Antonio de Ezpeleta, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1836/03/19
Jose Cruz de Azcarate, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1837/04/02
Pedro Antonio de Iturbe, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa. Hemen, kofradea zen Nikolas de Leturiak idatzi bat bidali zuen esanez “que se halla agoviado por inmensas contribuciones que se le exigen y sin que por la misma pueda cumplir con la entrega de 40 ducados vellón anuales”.
1838/03/19
Gabriel de Telleria, alkate; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa. Idatzia, “sobre si este años podían quedar sin verificar el pagamento de los 6 reales anuales con que cada cofrade contribuye. Resolvieron que ateniendo a las numerosas y multuplivadas contribuciones con que se hallan gravadas para las atenciones que imperiosamente origina la presente guerra … y la Cofradía se halla con algunos fondos … queden por este presente año libres.”.
1839/03/19
Feliz de Vizcalaza, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
Gerra dela eta, ez da ordaintzen kuotarik.
1840/03/19
Jose Ignacio de Galfarsoro, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1841/03/19
Ascensio Maria de Echeverria, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1842/03/19
Juan Ignacio de Galfarsoro, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1843/03/19
Feliz de Vizcalaza, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1844/03/19
Feliz de Vizcalaza, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1845/03/19
Ascensio Maria de Echeverria, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1846/03/19
Juan Ignacio de Galfarsoro, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1847/03/19
Francisco de Ugalde, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1848/03/19
Jose Angel de Arizti, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1849/03/19
Jose Angel de Arizti, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1850/03/19
Jose Ramon de Vizcalaza, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1851/03/19
Jose Ramon de Vizcalaza, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1852/03/19
Francisco de Ugalde, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1853/03/19
Francisco de Ugalde, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1854/03/19
Jose Maria de Madina, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1855/03/19
Jose Maria de Madina, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1856/03/19
(FALTA DA)
1857/03/19
Juan Jose de Olaran, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1858/03/19
Juan Jose de Olaran, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1859/03/19
Jose de Telleria, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1860/03/19
Jose de Telleria, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1861/03/19
Jose Marcelino de Laborda, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1862/03/19
Jose Marcelino de Laborda, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1863/03/19
Jose Marcelino de Laborda, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1864/03/19
Jose Marcelino de Laborda, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1865/03/19
Jose Antonio de Mugica, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1866/03/19
Jose Antonio de Mugica, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1867/03/19
Ramon de Vizcalaza, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1868/03/19
Jose Ramon de Vizcalaza, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1869/03/19
FALTA
1870/03/19
Martin de Echeverria, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1871/03/19
Jose Antonio de Mugica, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1872/03/19
Esteban de Larrañaga, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1873/03/19
Esteban de Larrañaga, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1874/03/19
Esteban de Larrañaga, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1875/03/19
Martin de Echeverria, alkate ordea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1876/03/19
Jose Marcelino de Laborda, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
Urte honetan 6 erreal ordaintzen zuten kofradeek urtero. Baita ere adierazi zitzaion sakristaua zen Federiko de Ugarteri ganoraz jo zitzala kanpaiak, garai baten bezala, baita sakramentu santuak nahiz extrema unzioa eramaterakoan ere. Aldi berean erabaki zen zenbat ordaindu beharko zen kofrade izateko: 15 urte bete arte: 20 erreal vellón; 15-20: 30; 20-25: 40; 25-30: 50; 30-35: 60; 35-40: 70; 40-45: 80: 45-50: 90; 50-55: 100; 55-60: 110: 60-65: 120; 65-70: 130; 70-80: 150; 80 de gehiago: 200.
1877/03/19
Guillermo de Laborda, alkatea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
1878/03/19
Domingo Antonio de Arregui, alkate ordea; Jose Ignacio de Aguirre, maiordomoa.
 

Iturria: Antzuolako Artxibo Historikoa. "Eclesiástico" karpeta.