2017/11/25

NOLA ORDAINDU INDEPENDENTZIA (1629-1631)

Ez da lehen aldia 1629an lortutako herriko independentziaz blog honetan hitz egiten dugula. XVII. mendeko lehenengo urteetan gure herriak Bergaratik kanpo geratzeko izugarrizko gogoa agertu zuen. Gogo hori, baina, ez zen bapatean gertatu, XVI. mendetik zetorren. Izan ere, 1536tik aurrera, alardeak Bergaran egiteari ezezkoa eman zion Antzuolak. Arrazoi nagusienetakoa:. “Los muy grandes e importantes pleitos que había entre las dos partes”. 

Independentzia lortzeko garaia dena dela, XVII. mendean iritsi zitzaion Antzuolari. Eta horren “errudunetako” bat garai hartako Felipe IV (1605-1665) izeneko erregea izan zen. Baina ez zitzaion ezeren truke eman independentzia herriari, baizik eta urrezko 5.000 dukat (gaurko 351.563 €) ordaindu behar izan zizkiola Espainiako monarkiari. Diru kopuru hau, nola ez, herritarrek ordaindu behar izan zuten.  

Ordainketa horren ingurukoa da orain aurkezten dugun dokumentu bitxia, eta arretaz irakurri beharrekoa, bertan, herriko jauntxo batzuk ordaindu beharreko diru kopuruaz ari zaigulako. Baina aldi berean dokumentu garrantzitsua ere bada berau, herritarren artean ordaindu beharreko diru kopuruaz dugun dokumentu bakarra ere badelako.

"La Villa de Ançuola a doçe dias del mes de febrero de mill seiscientos y treynta y un años, ante mi el escriuano y testigos, parecieron presentes: el licenciado Pedro Lopez de Oçaeta, alcalde ordinario de la dha Ançuola, Pedro Perez de Udala, Antonio de Yturbe, vezinos dela dha Villa, e dixieron que la dha Villa les hauia nombrado a ellos para que reciuiesen y cobrasen el dinero que se recogia para pagar a su magd. por la merced que a la dha Villa le hauia echo de exsimirla dela Juridiçion dela Villa de Vergara para meter en la arca de tres llaues...y que el señor don Pedro de Ypenarrieta y Galdos cauallero dela orden de calatraua y caualleriço del rrey nuestro señor en virtud dela comision que tenia de su magd. hauia echo repartimiento de lo que cada uno deuia pagar ...


Ipeñarrieta jauregia.JPG IPIÑARRIETA JAUREGIA (Santa Barbara bidean, URRETXU). Don Pedro de Ipiñarrietaren jatorria
By Euskalduna - Norberak egina, CC BY 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=8851797

... y hauia repartido entre otros al capitan Pedro de Saloguen cien ducados; y a Jorge Ybanes de [entre líneas] rrecalde treinta y seis ducados; y a dona Maria de Oçaeta ochenta ducados; y a Pedro Garcia de Oruesagasti veinte y tres ducados, vezinos de la dha Villa de Vergara a pagar en dos plazos y en plata los medios luego dentro de tres dias, y los otros medios para doçe de Junio; y que aun que se les notifico el dho repartimiento y pasaron los dhos tres dias no hauian cumplido, y se libro mandamiento execucion por el señor Bernardo de Areyçaga Juez subdelegado del dho don Pedro de Ypenarrieta, y se hizo execuçion en sus bienes de cada uno de ellos de lo que deuian de plaço pasado. Estando en este estado los autos Nicolas de Oçaeta vezino dela Villa de Villa rreal, procurador de ellos presento un pedimiento en su nombre deellos y exsibio para efecto de pagar en nombre del dho capitan Saloguen çinquenta ducados; y del dho Jorge Ybanes de Recalde diez y ocho ducados; y dela dha dona Maria de Oçaeta quarenta ducados; y del dho Pedro Garcia de Oruesagasti honze ducados y medio, todos ellos en plata duble eçeto real y medio para en pago delo que seles cargo y se les repartio. Y el dho Bernardo de Areyçaga por su auto mando que las dhas quatro partidas que suman y montan çiento y diez y nueue ducados y medio se les entregase alos dhos licençiado Pedro Lopez de Oçaeta y Pedro Perez de Udala, y Antonio de Yturbe para que lo pusiesen enla arca de tres llaues y otorgasen carta de pago ynserto los recaudos que pidiesen = y hauiendo seles notificado el dho auto al dho Nicolas de Oçaeta dixo quela dha carta de pago se otorgase = ynsertos en el el dho pedimiento y auto probeydo por el dho Bernardo de Areyçaga al pie del y notificaçiones que estan al pie del dho auto y la subdelegaçion que el dho don Pedro de Ypenarrieta hizo enel dho Bernardo de Areyçaga que todos ellos estan en el proceso que pasa ante mi el dho escriuano cuyo treslado de ellos es el seguiente:

[folio 88vº] Por tanto en aquella mejor forma y manera que aya lugar de derecho dixieron que dauan y dieron carta de pago en forma al dho capitan Pedro de Saloguen delos dhos çinquenta ducados; y al dho Jorge Ybanes de rrecalde delos dhos diez y ocho ducados; y a la dha dona Maria de Oçaeta de los dhos quarenta ducados; y al dho Pedro Garcia de Oruesagasti que esta presente de los dhos honce ducados y medio por quanto en cumplimiento del dho auto probeydo por el dho Bernardo de Areyçaga que es el de suso yncorporado, el dho Pedro Garcia de Oruesagasti les hauia dado y entregado las dhas quatro partidas que suman y montan ciento y diez y nueue ducados y medio, todos ellos en reales de plata duble eçeto un real y medio real en bellon ante mi el dho escriuano y testigos de esta carta para efecto de meter en la dha arca de tres llaues, de la qual paga yo el presente escriuano doy fee por hauerse echo en mi presençia y testigos desta carta por el dho Pedro Garcia de Oruesagasti, la qual dha carta de pago dixieron dauan y dieron quan bastante es necesario a los dhos capitan Pedro de Saloguen, Jorge Ybanez de Recalde y dona Maria de Oçaeta y al dho Pedro Garcia de Oruesagasti y a sus bienes, delo que cada uno ha pagado y de suso parece; y se obligaron de que no seran otra vez pedidos ni demandados lo que de suso confiessan hauer reciuido y para ello dieron todo su poder cumplido a las Justicias que les sean competentes y renunciaron su propio fuero Juridicion y domiçilio y la ley sit combenerit de Juridiçione y las demas de su fauor y reciuieron [entre líneas] esta carta por setencia dada en difinitiua por Juez competente y por ellas pedida y consentida; y asi lo otorgaron ante mi el dho excriuano y testigos siendo a ello Miguel Martinez de Ugarte y Joseph de Aizpuru y Andres de Barrundia, estantes enla dha Villa de Ançuola, y los otorgantes que yo el dho escriuano doy fee conozco. Lo firmaron de sus nombres en el rregistro de esta carta = va entre rrenglones = de = ron".

      Pedro Perez de Udala 
El licenciado Oçaeta y GallaizteguiAnttonio de Ytturbe
 
Passo ante mi Pedro de Cortaverria                           
   Carta de pago del capitan Saloguen   

    Eskerrik asko Antonio Iturberi, berak Oñatiko artxiboan aurkitutako, transkribitutako, eta ondoren niri eskainitako dokumentua delako.
Iturria:
  • Gipuzkoako Protokolo Artxibo Historikoa (Oñati)

2017/11/18

AIHERRA-ANTZUOLA (2017)

Miarritzen ospatu dugu aurten Aiherra eta Antzuolaren arteko 33. urteurrena (1984-2017). Zer dela eta ez Aiherran? Aurtengoa hamabigarrena zen iparraldeko nekazarien urteroko feria Miarritzen  ospatzen zelako. Euskal Herriko Nekazarien Ganbarak antolatutako ekintza da azoka hau.

Bertara 46 bat herritar gerturatu ginen, eta beste hainbeste Aiherratik.

Goizeko 10:00ak inguruan iritsi ginen Miarritzera. Aiherratik etorri zirenekin elkartu eta, ongi-etorria eman zigun denoi feria honen zuzendariak.

Ondoren, agurren artean, `aperitive´ bat, kafea eta bizkotxoa tartean, hartu genuen. Gero, ferian zeuden postuetatik ibili ginen, bata zein bestearen azalpenak entzunez. Bertan frogatu genuen jakin bai, baina oso gutxik erabiltzen duela euskara.

Bertan bazkaldu genuen, eta ondoren euskal kirolak ikusteko parada ere izan genuen. Hala ere, aurten, bazkalosteko kantuak eta dantzaldia faltan bota ditugu.

Datorren urtean 34 garrena izango da, Antzuolan.


LURRAMA
 ONGI ETORRIA ZUZENDARIAREN PARTETIK
 FERIXALEKUAREN ARETOTAKO BAT
 SAGARDOA EGITEN
 ARDI ETA TXAKUR LEHIAKETA

 BAZKARI ORDUA DENOK BATERA
 BAZKARI ORDUA DENOK BATERA
 FERIAREN LELOTAKO BAT: NEKAZARITZA JASANGARRIA EZINBESTEKOA DA
 TRIKITILARIAK

MANEX BURU GORRIA, AIHERRAN BAZKATZEN DUEN ARDIA
AIHERREKOAK DIREN BEÑAT, MIXEL ETA MAITEK ERABILTZEN DUTEN ARDI MOTA DA LATXA BURU GORRIA

ALPEETAKO AHUNTZA


Baina ustegabeak ere izan genituen, izan ere dantza talde bat aritu zen zertan eta, urtero Antzuolako karnabaletan egin den sorgin dantza egiten. 

SORGIN DANTZA MIARRITZEN (2017/11/11)

Iturriak:


2017/11/12

MAROKOKO GERRA (1859-1860) ETA ANTZUOLA


“Despues de ver el resultado final del sorteo se acordó fijar en la pared exterior de la Casa Consistorial la lista de mozos que salieron en suerte para el cuerpo espedicionario de África, y que es la siguiente: Domingo Joaquin de Garitano; Jose Ambrosio de Galfarsoro; Ilarión Juan de Cortabarria; Blas de Zabaleta; Jose Martin de Igarza; Ignacio Maria de Azcarate; Jose Francisco de Ibarguren; Jose Francisco de Arana Lamariano; Manuel Jose de Lascurain; Martín de Unanue; Vicente de Eguren; Jacinto de Larrañaga”.




  AKORDIOAREN AKTA (1859/12/29)

Zer dela eta hamabiko zerrenda hau? 

Gerra hotzak nabarmendu ziren 1859ko bukaeran, Afrikako Gerra, Espainiar-Marokoar Gerra edo Tetuango Gerra Espainiako erresumak eta Marokoko sultanerriak 1859 eta 1860 artean izandako gerra izan zen, 1860ko apirilaren 26ko Wad-Raseko itunak amaitu zuena. Iparraldeko Marokon egina, Ceutako mugari buruzko gatazka batek sortu zuen. Tetuango eta Wad-Raseko guden ondorioz, Marokok amore eman zuen eta arestian esandako Wad-Raseko ituna sinatu zuten. Itun honen bitartez, Marokok Ceuta eta Melillarekiko espainiar burujabetza onartzeaz gain, Sidi Ifni eta 100 milio pezeta eman zizkion Marokok.

http://www.zumalakarregimuseoa.eus/eu/images/ZM_Afrika_AG04.jpg
Afrikako kanpaina

Bitxia ere bada, garai hartan gertatu zena. “Afrikako gerran Lehenengo Karlistadan etsai izandako asko batera aurkituko ditugu. Karlistarik sutsuenak beste altxamendu bat prestatzen ari ziren eta, noski, ez zeuden kanpoko gerretan parte hartzeko prest. Baina Bergarako Hitzarmena onartu zuten zenbait karlista, aurrez etsai izandako liberalekin borrokatu zuten `moroen´ aurka”.

Foruak oraindik indarrean zeudenez mendebal euskaldunek ez zuten espainiar armadan parte hartzen pake garaian (Nafarrek galdua zuten abantaila hau 1841.eko legearen ondorioz), baina gerrak eztanda egin bezain laister hiru probintzietako Diputazioek lehen bait lehen laguntza eskaintzea komeni zela iritzi zioten. Bergaran bildu ziren azaroak 4ean eta 3.000 soldaduz osatutako lau tertzio osatzea erabaki zuten.

Hasieran tertzioak boluntarioekin osatzen saiatu ziren baina, nahikoak biltzen ez zirenez, zozketatu egin behar izan zituzten.  Lehen Tertzioa arabarrez osatu zen, bigarrena gipuzkoarrez, hirugarrena bizkaitarrez eta laugarrena Bergara eta Markina inguruko jendez. Pasaiatik irten ziren urtarrilak 29an Carlos María Latorre jenerala buru zutela eta itsas bidai gogor baten ostean iritsi ziren Cadizko San Fernandora. Bertan Latorrek soldaduak trebatzen jarraitu zuen otsailak 27an Afrikara iritsi ziren arte.

Azaroaren 6an Gipuzkoako Diputazioaren ez ohiko batzarrak Espainiako Erreginak bidalitako eskutitza baten bitartez, gerra deklaratu zitzaion Marokoko erregeari “reclamando la honra de nuestra Patria tan indignamente ofendida, y las Cortes de la Nación han respondido entusiastas al llamamiento guerrero de nuestra augusta soberana. Que ha llegado por lo tanto, el momento en que Guipúzcoa consecuente con lo que reclaman sus deberes para con la Madre Patria… dé una solemne prueba de los sentimientos de españolismo de que se halla animado el corazón de sus hijos, tomando parte en la … lucha … a vengar sus agravios y a llevar a África la refulgente antorcha  del cristianismo y la civilización… por lo que llama a la Junta Particular de Tolosa…”.

Euskal Tertzioak

http://www.zumalakarregimuseoa.eus/eu/images/ZM_Afrika_AG11.jpg

Azaroaren 18ko udal batzarrean adierazten da Tolosan egindako batzarrean, hilaren 10ean esandakoaz eta erabakitakoaz:

1º. Hiru euskal probintziek lau miloi errealeko dohaintza egitea; 2º jendeak gerran parte hartzeko edo alistatzeko deia egitea; 3º hiru mila soldadu izango duen tertzioa osatzea.

Guzti hau martxan jartzeko komisio bat ere antolatu zen, baita herriko parrokian meza bat ere “para implorar la bendición del Altísimo en favor de las armas españolas”.

Aldi berean alistatu beharrekoen baldintzak zehaztu: ezkondu gabekoak eta seme-alaba gabeko alargunak, alde batetik, eta 20-30 urte bitartekoak bestetik, jarri ziren. Guztiak "formación de la brigada vascongada". 

Izena emandako bakoitzari 2500 erreal emango zitzaion gerra irauten zuen bitartean soldata gisa: 500 izena ematerakoan eta 2000 gerratik bueltan. Hilgo balitz bere zuzenekoren bati  emango zitzaion dirua. Aldi berean, baina, 18-20 eta 30-40 urtekoak ere zerrendatuko ziren, behar bazen bere beharra aprobetxatzeko. Gipuzkoako probintziaren biztanleak aintzat hartuta, bada, Antzuolari 12 gizon zegozkion.

Eskaeraren baldintzen araberako erroldak egin zen, eta herrian hauek izan ziren aukeratitakoak: 20-30 urtekoak 88, 18-20 urte bitartekoak 32 eta 30-40 urte bitarte, berriz, 11. Hamar bat berriz, baztertuak izan ziren.

 AKORDIOAREN AKTA (1859/12/29) 

Erreserban geratu ziren 18-20 eta 30-40 urte bitartekoei nahiz beste hainbat herritarrei ere dirulaguntzak eskaintzeko aukera zabaldu zitzaien Udalak.

Abenduaren 29an egin zen zozketa. Kontuan izanda erreklamazioak eta, guztira 76 sartu ziren zozketa pitzarrean. Egun hura ez zen izan lasai egotekoa, izan ere gerrara joateak kezka bat baino gehiago sortzen zuen herrian, eta badakigu adibidez zozketa egunean etorri zirela udal aretora “un gran numero de mozos con sus padres”.

Egoera hartan hasi zen zozketa, aldez aurretik idazkariak bera nola izango zen jendeari adieraziz. Alegia, idazkariak zozketan sartzen ziren bakoitzari zenbaki bat emanez, paper zuri batean joan zen zenbaki hori jartzen. Ondoren, beste paper zuri batean, zozketatuko zituztenen izen abizenak jarri zituen. Denak tolestuz bi pitxar desberdinetan sartu zituen bukatzeko. Gero, herriko bi umek atera zituzten paperak. Horrela: 8 urteko Fernando de Olaranek izen batekin zegoen paper bat atera eta alkate ordeari eman zion; beste hainbeste egin zuen Juan Cruz de Telleria izeneko haurrak, baina zenbakiekin. Halaxe azaldu zen 76ko zerrenda, eta lehendabiziko 12ak izan ziren aukeratuak.

Baina antzuolarrak iritsi orduko, edo Euskal Tertzioak Afrikara joaterako, azken borroka nagusira baizik ez ziren iritsi. Martxoak 23an Wad Raseko batailan parte hartze garrantzitsua izan zuten, 2 hildako eta 34 zauritu jasanez. Biharamunean marokoarrak pakea sinatu zuten. Euskal Tertzioak maiatzaren hasieran itzuli ziren Euskal Herrira, hirietan garaipen arku, musika eta loreen arteko harrera izanez.

Iturriak:


2017/11/04

INTSUMISIO MUGIMENDUA ANTZUOLAN


1980. hamarkadan militarren kontrako mugimendu sendoa sortu zen Euskadin. Mugimendu honetan sentsibilitate askotarikoak elkartu ziren: bakezaleak, antisistemak, kristauak, abertzaleak … biolentziarik gabeko ekintzak sustatuz. Denak helburu bakarrarekin: derrigorrezkoa zen zerbitzu militarrari uko egitea.

Honen bueltan, bi izan ziren une hartan antolatutako mugimenduak: 

1. KEM-MOC edo Kontzientzia Eragozpen Mugimendua, 1970eko hamarkadatik Espainian eta Hego Euskal Herrian militarismoaren aurkako kontzientzia eragozpen mugimenduaren ardatzetako bat izan zena,eta

2. Kakitzat  edo Euskal Herriko Koordinakunde Antimilitarista 1980ko hamarkadan Gipuzkoan sortu eta Hego Euskal Herriko hainbat herritan aritu zen erakundea.

Gipuzkoako KEM talde batzuk han eta hemen antolatu ziren(Orereta, Azkoitia...) eta elkarlanean hasi ziren,  Gipuzkoako Koordinadora Antimilitarista sortuz.

Ondoren, Koordinakunde horretako hainbat taldek Kakitzat sortu zuten. 1980ko hamarkada bukatu baino lehen Bizkaian, Nafarroan eta Araban Kakitzateko talde berriak sortu ziren.

Hauek partidu eta ideologia desberdinetakoen laguntza izan zuten, eta eguna joan eta etorrian ugariak ziren Gobernu Militarretako ateetan-eta lotzen ziren gazteak, soldaduzkara joateko deiei uko eginez. Errepresioak ez zuen egoera konpondu; are gehiago, jendearen atxikimendua mugimenduari gehituz joan zen.


Iturria: By Ezezaguna - http://ekinklik.org/es/reportajes/91-intsumisioa.html, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=21079392

1984ean, berriz, Ordezko Zerbitzu Sozialari (gaztelaniazko sigletan, PSS) asmatu zuen Felipe Gonzalezek, une hartan Espainiako Presidente zenak, soldaduzka egin ordez intsumisoei komunitateari begira ordezko beste lan batzuk eskainiz. Horrek ekarri zuen pikareska bat non elkarte, erakunde eta beste hainbat sektorek ziurtagiriak egiten zituzten gazteek lan komunitario horiek eginda bezala agertzen zirenak.

Hala, egoera anakronikoak bultzatuta-edo, 2002ko urtarrilaren 1ean onartu eta kendu zen derrigorrezko zerbitzu militarra Espainian.

 ANTZUOLAKO INTSUMISO TALDEA

1992an kaleratu zen Antzuolan "HI MAIRU!" aldizkaria. Besteak beste, Antzuolako intsumisoen adierazpen iturria ere izan zen
(Iturria: 1992ko aldizkariaren lehen alea?)

Antzuolan ere presentzia sendoa izan zuen intsumisioak. 

1980. hamarkadan aldera hasi zen intsumisioa entzuten han eta hemen.  Antzuola izan zen horretan ere antzindaria. 1987ko azaroaren 17an Antzuolako Udala JARRAIren mozio baten onrpenaren ondorioz, ejertzito espainolari kolaborazioa ukatzera ausartu zen. 1994ean baziren 30en bat herri intsumiso, baina Antzuolaka zen une hartan intsumiso kopururik handiena edota handienetakoa zuena. Alegia, 2000 biztanle zituen herri batean 20tik gora ziren intsumiso. Hala osatu zen Antzuolako Intsumiso Taldea (AIT). Horren ondorioz, antzuolarren epaiketak ere egon ziren: Antonio Garcia eta Manolo Rodrigez. 1994ko apirilaren 14ean epaitu zutn Manolo, baina epaiketa egin baino lehenago mozio bat onartu zen udalbatzarrean, eta horren ondorioz, herriko alkatea zen Roke Iñarra, Donostiako epaitegiaren aurrean aldeko defentsa egin zuen. Antoniori 4 hilabeteko kartzela zigorra ezarri zioten. Manolo ekainaren 16an epaitu behar zuten, baina epaiketara ez agertzea erabaki zuen.

Hala, 1997an, hogeita hamarretik gora zeuden intsumiso deklaratutakoak, tartean epaiketan zain dauden ere bazeuden, eta herriko Udala bera ere intsumisoa, alkate bi ere epaituak, eta tartean ekintza ugari … 

Gogoratzea besterik ez dago urtero ateratzen zituzten kamisetak, jaiero txosnak, hitzaldiak … edota "HI MAIRU!" aldizkarian herriko gaztediak egindako aldarrikapenak.

1994tik aurrera Intsumisio Eguna antolatzen hasi zen Kakitzat. Intsumisio Egunak honako herri hauetan egin ziren: Oiartzun, Bermeo, Berriozar, Agurain, Usurbil eta Abadiño. Usurbilen egin zen soldaduskaren amaiera jaia, eta 2001ean Bilboko Erakustazokan ere bai. 

Oraindik ere sinestea ez bada batere erraza, gaurko garaiak doazen bezala ikusita, gazte mugimendu hura gai izan zen une hartan botere faktiko handiena zen militarren aurka joan eta era baketsuan derrigorrezko soldaduska gainetik kentzeko. Bejondeiela!

Garai hartako herriko "giroa" antzemateko, hona hemen aipatutako aldizkarian itsumisioaz agertutako hainbat albiste:

 1997ko "HI MAIRU!" ALDIZKARIAREN 7. ALEA
 
 
 
 
 

  1998ko MAIATZA: "HI MAIRU!" ALDIZKARIAREN 8. ALEA ETA ANTZUOLAKO INTSUMISIO MIGIMENDUA

Iturriak:

  • "HI MAIRU!" hainbat ale (1, 7 eta 8. zenbakiak).
  • IRINMODO aldizkarian hiru pasarte: (1994, 1997 eta 1998ko urtekariak).
  • WIKIPEDIA (Ikusi `intsumisoa´).